Një zhvillim i fortë politik po qarkullon në prapaskenat e Tiranës, pas sqarimit të Departamentit Amerikan të Shtetit për statusin e Sali Berishës dhe pas protestave masive që kanë përfshirë vendin ditët e fundit.
Sipas burimeve politike, lëvizja e fundit amerikane për dhënien e një waiver-i, pra përjashtimi nga zbatimi i kufizimeve të vendosura sipas nenit 7031(c), nuk është thjesht një akt teknik, por pjesë e një marrëveshjeje më të gjerë politike që synon riformatimin e opozitës dhe hapjen e rrugës për një zgjidhje tranzitore në Shqipëri.
Burime të pakonfirmuara zyrtarisht bëjnë me dije se marrëveshja parashikon që Sali Berisha të tërhiqet nga drejtimi aktiv i Partisë Demokratike brenda një afati të shkurtër, që flitet të jetë rreth 10 ditë, duke i hapur rrugë një lidershipi të ri në PD.
Ky zhvillim vjen në një moment kur protestat qytetare në Shqipëri kanë marrë përmasa të pazakonta. Ato nisën fillimisht kundër projektit të resortit luksoz në zonën e Zvërnecit, të lidhur me Jared Kushner, por shumë shpejt u kthyen në një lëvizje më të gjerë kundër qeverisë, korrupsionit, kapjes së pasurive publike dhe mungesës së transparencës në vendimmarrje. Reuters raportoi se mijëra qytetarë janë mbledhur në Tiranë kundër projektit pranë ligatinave të mbrojtura të Vjosë-Nartës, duke kërkuar dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama dhe duke akuzuar qeverinë për mungesë transparence.
Në ditët e fundit, protestuesit kanë dalë me kërkesa gjithnjë e më politike. Përveç anulimit të projektit në Zvërnec, është kërkuar dorëheqja e qeverisë, ndalimi i ligjeve që favorizojnë investitorët strategjikë, kthimi pas i ndryshimeve në ligjin për zonat e mbrojtura dhe formimi i një qeverie tranzitore. Euronews raportoi se protestuesit kanë artikuluar pesë kërkesa kryesore, mes tyre dorëheqjen e qeverisë dhe ndryshimin e paketës ligjore që lidhet me zonat e mbrojtura dhe investimet strategjike.
Në këtë klimë presioni publik, burimet thonë se zgjidhja që po diskutohet në prapaskenë është krijimi i një qeverie tranzitore 6-mujore, me mandat të kufizuar, që do të kishte si detyrë kryesore administrimin e vendit deri në një proces të ri politik dhe institucional. Kjo qeveri, sipas të njëjtave burime, do të shoqërohej edhe me riformatimin e opozitës, duke sjellë në krye të PD-së një lidership të ri, më të pranueshëm për partnerët ndërkombëtarë dhe më të besueshëm për qytetarët që sot refuzojnë si Partinë Socialiste, ashtu edhe opozitën tradicionale.
Sinjali i parë i madh u pa te lëvizja e DASH. Departamenti Amerikan i Shtetit ka sqaruar se ka lëshuar përjashtime për disa përcaktime të bëra sipas nenit 7031(c), të vendosura nga administrata e mëparshme, me arsyetimin se këto përjashtime i shërbejnë një interesi kombëtar bindës të Shteteve të Bashkuara. Berisha ishte shpallur publikisht i padëshiruar nga SHBA në maj 2021 për përfshirje të pretenduar në korrupsion të rëndësishëm.
Megjithatë, formulimi i DASH nuk e paraqet çështjen si anulim të plotë politik apo juridik të vendimit të vitit 2021, por si përjashtim nga zbatimi i ndalimit. Pikërisht ky detaj ka shtuar dyshimet se vendimi amerikan mund të jetë pjesë e një mekanizmi më të gjerë politik: Berishës i hapet rruga për të dalë nga izolimi diplomatik, por në këmbim i kërkohet të hapë rrugën për një brez të ri drejtues në opozitë.
Partia Demokratike, ndërkohë, është përpjekur të afrohet me protestat, edhe pse vetë protestuesit kanë artikuluar shpesh qëndrime kundër të gjithë klasës politike. Mediat shqiptare kanë raportuar se PD ka vendosur t’i bashkohet zyrtarisht protestës kundër qeverisë, ndërsa Berisha ka bërë thirrje që demokratët të dalin në shesh.
Nga ana tjetër, kjo nuk është një lëvizje e lehtë për t’u kontrolluar politikisht. Protestat kanë lindur jashtë strukturave klasike partiake dhe në shumë raste janë shoqëruar me thirrje si kundër Ramës, ashtu edhe kundër Berishës. Sipas raportimeve nga protesta e dhjetë para Kryeministrisë, qytetarët kanë kërkuar dorëheqje, qeveri tranzitore dhe kanë përdorur edhe parulla kundër të dy liderëve kryesorë të tranzicionit politik.
Kjo e bën situatën më të ndërlikuar. Nëse marrëveshja e përfolur konfirmohet, Shqipëria mund të hyjë në një fazë të re politike, ku largimi i Berishës nga drejtimi i PD-së dhe presioni për largimin e Ramës nga qeveria do të shihen si dy anë të së njëjtës zgjidhje: mbyllja e ciklit të vjetër politik dhe hapja e rrugës për një qeveri tranzitore.
Deri më tani, nuk ka një konfirmim zyrtar nga Sali Berisha, Partia Demokratike, qeveria shqiptare, Ambasada Amerikane apo Departamenti Amerikan i Shtetit për ekzistencën e një marrëveshjeje të tillë. Por zhvillimet e fundit, gjuha e përdorur nga DASH, përshkallëzimi i protestave dhe kërkesa gjithnjë e më e qartë për qeveri tranzitore kanë krijuar bindjen se vendi ndodhet para një lëvizjeje të madhe politike.
Nëse skenari realizohet, 10 ditët e ardhshme mund të jenë vendimtare për fatin e opozitës, të qeverisë dhe të gjithë ekuilibrit politik në Shqipëri.