Avokati i njohur, Edmond Petraj, ka komentuar zhvillimet më të fundit në dosjen penale ndaj Ilir Metës dhe Monika Kryemadhit, duke analizuar strategjinë që mbrojtja po ndjek përballë akuzave të Prokurorisë së Posaçme (SPAK). Gjatë një interviste për gazetën SOT, avokat Petraj u ndal te kërkesa e mbrojtjes për shpalljen të papërdorshme të një pjese të provave, duke theksuar se kjo përbën një hap të rëndësishëm procedural që mund të ndikojë në ecurinë e procesit. Sipas tij, beteja kryesore tashmë nuk zhvillohet vetëm mbi akuzat, por mbi ligjshmërinë e provave mbi të cilat mbështetet dosja.
Petraj theksoi se, nëse gjykata do të konstatojë shkelje në administrimin e provave, pasojat mund të jenë shumë më të gjera sesa përjashtimi i disa akteve. Ai komentoi gjithashtu deklaratën e Monika Kryemadhit në sallën e gjyqit, ku ajo mori mbi vete përgjegjësinë për disa marrëdhënie dhe pretendoi se Ilir Meta nuk kishte lidhje me to.
Sipas avokatit, një deklaratë e tillë nuk mjafton për të përjashtuar automatikisht përgjegjësinë penale të ish-presidentit, pasi gjykata vendos vetëm mbi bazën e provave të ligjshme dhe jo të deklarimeve të vetme. Ndërkohë z. Petraj nënvizoi se përgjegjësia penale është individuale dhe çdo pretendim duhet të provohet me fakte konkrete. Ndërkaq ai theksoi se fundi i kësaj beteje do të përcaktohet jo nga deklaratat publike apo politike, por nga forca e provave dhe vendimi i gjykatës.
-Avokat Petraj, mbrojtja e Ilir Metës dhe Monika Kryemadhit po kërkon të shpallen të papërdorshme një pjesë e provave kryesore të SPAK. Nga përvoja juaj me këtë çështje, mendoni se kemi të bëjmë me një strategji normale procedurale apo me një përpjekje për të rrëzuar të gjithë dosjen? Sa i fortë mendoni se është pozicioni i SPAK përballë këtyre pretendimeve?
Kërkesa për papërdorshmërinë e provave nuk është një manovër e pazakontë procedurale. Përkundrazi, është një e drejtë themelore që i garantohet çdo të pandehuri nga Kodi i Procedurës Penale dhe nga standardet e Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut. Nëse mbrojtja pretendon se prova është marrë në kundërshtim me ligjin, ajo jo vetëm ka të drejtë, por ka edhe detyrimin profesional ta kundërshtojë. Megjithatë, në këtë rast nuk bëhet fjalë thjesht për një debat teknik mbi disa akte.
Nëse gjykata arrin në përfundimin se provat kryesore janë siguruar në shkelje të ligjit, efekti mund të jetë shumë më i gjerë sesa përjashtimi i disa dokumenteve. Mund të cenohet vetë baza mbi të cilën është ndërtuar akuza. Në të kundërt, nëse SPAK provon se çdo provë është administruar në respekt të plotë të procedurës, atëherë pretendimet e mbrojtjes bien dhe dosja vazhdon mbi bazën e provave të ligjshme. Pikërisht këtu matet forca e një hetimi penal. Nuk mjafton bindja se dikush mund të ketë kryer një vepër penale; ligji kërkon që çdo provë të jetë marrë dhe administruar në mënyrë të rregullt. Në një shtet të së drejtës, qëllimi nuk e justifikon kurrë shkeljen e procedurës.
Sa i përket pozicionit të SPAK, është e parakohshme të thuhet nëse është i fortë apo i dobët pa u shprehur gjykata mbi secilin pretendim konkret. Ajo që mund të thuhet është se SPAK mban barrën për të provuar jo vetëm akuzën, por edhe ligjshmërinë e çdo prove mbi të cilën mbështetet. Kërkesa e Ilir Metës për të shpallur të papërdorshme provat tregon se beteja e tij është zhvendosur nga mohimi i akuzave te tentativa për të rrëzuar provat. Kjo është një e drejtë procedurale, por nuk e rrëzon automatikisht dosjen.
Nëse SPAK ka administruar provat sipas ligjit, atëherë kjo strategji nuk do ta shpëtojë Metën nga përballja me drejtësinë. Në fund, nuk vendosin deklaratat politike, por faktet, provat dhe vendimi i gjykatës. SPAK nuk gjykohet nga konferencat për shtyp, por nga aftësia për të provuar se çdo akt hetimor është kryer në përputhje me ligjin. Në drejtësi nuk mjafton të kesh dyshime; duhet të kesh prova të ligjshme. Nëse këto mungojnë, asnjë akuzë nuk mund të qëndrojë. Në fund, nuk do të fitojë pala që flet më shumë në publik, por ajo që arrin të bindë gjykatën me prova të ligjshme dhe me argumente juridike të qëndrueshme.
-Monika Kryemadhi deklaroi në sallën e gjyqit se përgjegjësinë për marrëdhëniet me disa persona e mban ajo dhe se Ilir Meta nuk ka lidhje. A e shihni këtë si një përpjekje për të shkarkuar përgjegjësinë penale nga Meta dhe, sipas jush, a mund të ndikojë një deklarim i tillë në vlerësimin e provave nga gjykata?
Para se të vlerësohet pesha e një deklarate të tillë, duhet të kemi parasysh një parim themelor të së drejtës penale: askush nuk mund të dënohet ose të shpallet i pafajshëm vetëm mbi bazën e deklarimit të një bashkëpandehuri. Deklarata e zonjës Monika Kryemadhi është një element i rëndësishëm procedural, por ajo duhet të verifikohet dhe të ballafaqohet me të gjithë korpusin e provave që ndodhet në dosje. Nëse zonja Kryemadhi merr mbi vete përgjegjësi për marrëdhënie apo veprime të caktuara, kjo është një e drejtë që i njihet nga ligji. Në një shtet të së drejtës nuk ekziston institucioni i “vetësakrifikimit penal”.
Askush nuk mund ta pastrojë tjetrin nga përgjegjësia me një deklaratë në sallën e gjyqit. Nëse provat tregojnë një realitet tjetër, asnjë deklaratë nuk mund ta ndryshojë atë. Por kjo nuk sjell automatikisht përjashtimin e përgjegjësisë së zotit Meta dhe as nuk e transferon atë. Përgjegjësia penale është gjithmonë individuale dhe gjykata duhet të analizojë veprimet, dijeninë dhe rolin konkret të secilit të pandehur në mënyrë të pavarur. Nga ana tjetër, nëse deklarimi mbështetet edhe nga prova objektive, dokumente, komunikime, transaksione financiare, dëshmi apo ekspertiza, atëherë ai mund të marrë një peshë të konsiderueshme në proces.
Nëse mbetet një deklarim i izoluar dhe bie në kundërshtim me provat e administruara, gjykata nuk ka asnjë detyrim ta pranojë si të vërtetë. Përpjekjet për të krijuar një narrativë ku njëri merr të gjithë barrën dhe tjetri paraqitet plotësisht i shkëputur nga çdo veprim janë çështje që duhet të kalojnë filtrin e provave dhe të logjikës juridike. Gjykata nuk gjykon besnikëri politike apo familjare; gjykon përgjegjësi penale individuale, të mbështetur mbi prova të ligjshme. Në fund të fundit, proceset penale nuk vendosen nga deklaratat emocionale apo politike, por nga provat e ligjshme.
Gjykata nuk gjykon perceptime apo deklarime publike; ajo gjykon fakte të provuara. Pikërisht ky është standardi që garanton një proces të rregullt ligjor dhe mbron njëkohësisht si interesin e drejtësisë, ashtu edhe të drejtat e të pandehurve.